Welke soorten metselstenen zijn er?

De keuze voor het juiste type metselsteen bepaalt niet alleen de uitstraling van een gevel voor tientallen jaren, maar ook de verwerkbaarheid en het onderhoudsgemak. Van de ruwe onregelmatigheid van handvormstenen tot de strakke precisie van strengpersstenen: elk type heeft zijn eigen karakter, voor- en nadelen en toepassingsgebied.

Productiemethoden: van handvorm tot strengpers

De manier waarop een metselsteen geproduceerd is, bepaalt voor een groot deel de structuur, de variatie in kleur en de esthetische uitstraling.

Soort Uiterlijk Voordelen Typische toepassing
Handvorm Onregelmatig, ruw, gevlekt Authentiek, uniek karakter, tijdloos Woningbouw, renovatie, landelijk
Vormbak Glad, strak, egaal Regelmatig metselbeeld, goed te stapelen Nieuwbouw, modern/klassiek
Strengpers Zeer strak, scherpe ribben Hoge dichtheid, geringe wateropname Hedendaagse architectuur
Getrommeld Afgebrokkeld, verweerd Retro-uitstraling, direct gebruikt effect Restauratie, landelijke stijl
Wasserstrich Licht geschaafd, subtiel glanzend Verfijnd, eigentijds of klassiek Representatieve gevels, woonvilla’s

 

Handvorm metselstenen

Handvorm metselstenen zijn de meest authentieke categorie. Vóór het bakken rolt de steen door zaagsel of zand, wat na het bakproces een karakteristiek gevlekt en ruw oppervlak oplevert. Geen twee stenen zijn identiek, waardoor de gevel een warm en levendig beeld krijgt. Deze stenen passen uitstekend bij zowel traditionele woningbouw als bij moderne projecten die bewust kiezen voor contrast.

Bekijk het assortiment handvorm metselstenen voor een overzicht van beschikbare kleuren en formaten.

Vormbak metselstenen

Vormbak metselstenen ontstaan door klei machinaal in een vormbak te persen. Het resultaat is een steen met een gladdere, regelmatigere oppervlaktestructuur dan handvorm. De strakke uitstraling maakt ze veelzijdig: ze passen bij zowel een klassieke villabouw als een hedendaags woonproject. Door de consistente maat is het stapelen en metselen nauwkeurig en snel.

Strengpers metselstenen

Bij strengpersstenen perst een machine de klei door een matrijs tot lange strengen, die vervolgens op maat gesneden worden. De steen heeft scherpe ribben, een hoge dichtheid en een lage wateropname. Strengpersstenen zijn bijzonder hard en duurzaam, en geven een gevel een uitgesproken moderne uitstraling. Ze zijn leverbaar als volledig strakke steen, maar ook met oppervlaktebewerkingen zoals waterschrap (wasserstrich).

Getrommelde metselstenen

Getrommelde stenen ondergaan na het bakken een extra stap: ze rollen door een trommelmachine die de randen en hoeken slijt. Het resultaat is een steen die er direct oud en verweerd uitziet, ideaal voor wie een retro-esthetiek of een historisch karakter nastreeft. Getrommelde stenen passen goed bij restauratieprojecten en landelijke bouwstijlen.

Twijfelt u over welke gevelsteen ideaal is voor uw project? Onze specialisten helpen u graag verder. Vraag vrijblijvend advies aan.

Kalkzandsteen, betonsteen en steenstrips

Naast gebakken kleiproducten zijn er alternatieve materialen die bij specifieke toepassingen de voorkeur verdienen.

Kalkzandsteen bestaat uit zand, kalk en water en is een uitstekend product voor binnenwanden en dragende constructies. De gladde, lichtgrijze steen biedt hoge druksterkte en goede geluiddempende eigenschappen, maar heeft esthetisch minder uitstraling dan een gebakken gevelsteen.

Betonstenen zijn goedkoper in aanschaf en leverbaar in veel kleuren en vormen. Ze absorberen meer vocht dan gebakken stenen en verbleken doorgaans sneller, waardoor ze vaker ingezet worden voor erfafscheidingen, keermuren en schuren dan voor representatieve gevels.

Baksteenstrips (of steenstrips) zijn dunne plakken die gezaagd worden uit bestaande bakstenen. Ze bieden de volle uitstraling van een bakstenen gevel, maar zijn een fractie van het gewicht en de dikte van de originele steen. Steenstrips zijn bijzonder geschikt voor renovatie en isolatieprojecten waarbij de constructiedikte beperkt moet blijven.

Bekijk het assortiment baksteenstrips voor toepassingen bij renovatie en gevelbeöekleding.

Formaten: hoe afmetingen de gevel bepalen

Het formaat van een metselsteen beïnvloedt direct de proporties van het metselwerk. Een langere, dunne steen geeft een gevel een horizontaal ritme; een bredere, dikkere steen oogt massiever en rustiger.

Formaat Afmeting (l × b × h mm) Stenen per m² Kenmerk
Waalformaat (WF) 210 × 100 × 50 75 Meest gangbare formaat, woningbouw
Dikformaat (DF) 210 × 100 × 65 58 Sneller metselen, massieve uitstraling
Hilversums formaat (HF) 240 × 90 × 40 80–82 Slanke, horizontale geleding
Langformaat (LWF) 240 × 90 × 50 76 Moderne, langgerekte uitstraling

 

Het waalformaat is verreweg het meest toegepast in de Nederlandse woningbouw. Het dikformaat metselt sneller doordat u minder lagen nodig heeft per meter hoogte; dat scheelt in arbeidskosten bij grote projecten. Het Hilversums formaat en langformaat geven een gevel een eigentijdse, horizontale uitstraling en passen goed bij moderne architectuur.

Twijfelt u over het juiste formaat voor uw project? Bezoek een van onze showrooms en bekijk de formaten in het echt naast elkaar.

Kleuren, texturen en oppervlakteafwerking

De kleur van een metselsteen is deels het gevolg van de gebruikte kleisoort en deels van het bakproces. Extra bewerkingen sturen het eindresultaat verder aan.

  • Kleisoort: ijzerrijke klei levert warme rood-bruine tinten op; kalkhoudende klei geeft geelachtige stenen
  • Smoren: door het bakproces in een zuurstofarm milieu te laten verlopen ontstaan donkerder, paars-bruine of antraciet tinten (gesmoorde stenen)
  • Engoberen: een dunne kleilaag die vóór het bakken op de steen aangebracht zorgt voor een egale, gesatureerde kleur over het volledige oppervlak
  • Bezuwen / bezanden: door de nog zachte steen door zand of zaagsel te rollen ontstaat een ruwere structuur en worden kleurvlekken creatief benadrukt

 

Witte of crèmekleurige stenen bevatten veelal kalk of worden met engobe behandeld. Antraciet en zwarte stenen zijn doorgaans gesmoord of gemaakt van een specifieke kleisoort. Het is goed om te weten dat de kleur van een baksteen in de loop der jaren enigszins verandert door verwering, wat de gevel een natuurlijker patina geeft.

Bestaande metselstenen herkennen bij aanbouw of renovatie

Sluit u een aanbouw aan op een bestaand gebouw of vervangt u losse stenen, dan is het herkennen van het oorspronkelijke type en formaat cruciaal voor een naadloze visuele aansluiting.

Praktische stappen om een bestaande metselsteen te identificeren:

  • Meet het formaat op: meet lengte, breedte en hoogte van de steen exclusief de voeg (voegdikte is doorgaans 10–12 mm). Vergelijk dit met de standaardformaten in de tabel hierboven.
  • Bekijk de textuur: is het oppervlak gelijkmatig glad (vormbak/strengpers), onregelmatig ruw (handvorm), of heeft het een geschaafde glans (wasserstrich)?
  • Controleer het breukvlak: breek eventueel een losse of beschadigde steen doormidden. Een gebakken baksteen heeft een homogene rode of bruine kern; kalkzandsteen is grijs en poreus van binnen.
  • Let op de kleur en nuancering: een egale kleur wijst op engobe of vormbak; sterke kleurvariatie per steen duidt op handvorm of getrommeld.

 

Met een monster in de hand is het eenvoudiger om in het assortiment een passende steen te vinden. Vraag een monster aan of neem contact op met onze specialisten voor advies op maat.

Veelgestelde vragen over soorten metselstenen

 

Wat is het verschil tussen handvorm en vormbak metselstenen?

Handvorm metselstenen hebben een ruw, onregelmatig oppervlak door de fabricagemethode waarbij klei met de hand (nu machinaal) in een mal gestort wordt en de steen vóór het bakken door zaagsel of zand gerold wordt. Vormbak metselstenen worden in een geperste mal gevormd en zijn daardoor gladder en regelmatiger van uiterlijk. Handvorm oogt authentieker en nostalgischer; vormbak past beter bij een strakke, eigentijdse uitstraling.

Welk formaat metselsteen past bij een moderne gevel?

Voor een moderne, horizontale geleding past het Hilversums formaat (240 × 90 × 40 mm) of het langformaat (240 × 90 × 50 mm) het beste. Beide formaten zijn smaller en langer dan het klassieke waalformaat, waardoor de gevel een uitgesproken horizontaal ritme krijgt. Strengpers- en vormbakstenen in donkere tinten versterken dit effect.

Wat zijn gesmoorde bakstenen?

Gesmoorde stenen bakken in een zuurstofarme omgeving. Door het tekort aan zuurstof tijdens het bakproces ontstaan donkere vlekken en tinten variërend van paars-bruin tot diep antraciet. Gesmoorde bakstenen geven een gevel een donker, sfeervol karakter en worden veel toegepast in landelijke of rustieke bouwstijlen.

Wat is het verschil tussen metselstenen en baksteenstrips?

Metselstenen zijn volledige stenen (veelal 50–65 mm hoog) die constructief meewerken in het metselwerk. Baksteenstrips zijn dunne plakken van 20–25 mm die gezaagd worden uit dezelfde bakstenen. Ze bieden identieke esthetiek, maar zijn niet constructief. Strips zijn ideaal voor gevelbekleding, renovatie en bij isolatiesystemen waarbij de dikte van de gevel beperkt moet blijven.

Hoe kies ik het juiste type metselsteen voor mijn project?

De keuze hangt af van vier factoren: de gewenste uitstraling (authentiek of strak), het bouwtype (nieuwbouw of renovatie), het budget en de gewenste onderhoudsbehoefte. Strengpersstenen zijn harder en vragen minder onderhoud; handvormstenen geven meer karakter maar vragen iets meer aandacht bij reiniging. Bezoek een showroom om de soorten naast elkaar te vergelijken, of vraag een monster aan voordat u definitief kiest.